De Galliërs en de mythe

Net als in Nederland, beleeft de verkiezingsretoriek in Frankrijk hoogtijdagen. Namens de Republikeinen hoopt Nicolas Sarkozy na de verkiezingen van 2017 weer samen met zijn mooie Carla tussen de fris gewassen lakens van het Élysée te schuiven. Dus richt hij zijn pijlen op de immigratie. Als je Frans wordt, ‘spreek je Frans, leef je als een Fransman en zijn je voorouders Galliërs’, aldus de ambitieuze bolleboos.

beret-basque-et-gauloises

De Volkskrant deed er verslag van, de social media-bewoners maakten zich er met veel satire vrolijk om, de voorname, bepaald niet ‘linkse’ Le Figaro wijdde er een stevig artikel aan. Niet aan de ambities van Sarkozy, maar aan de mythe dat Les Gaulois  de voorouders van de Fransen zouden zijn. We hebben er wel een robuust sigarettenmerk aan te danken, wat op zich al een mooi stukje erfgoed is, maar dat terzijde.

Meltingpot in miniformaat

De uitspraak van Sarkozy is des te opmerkelijker als we via Wikipedia naar zijn eigen familiegeschiedenis kijken. Hij is de zoon van een Hongaarse immigrant die huwde met een Française die op haar beurt een vader van Griekse afkomst had. Carla Bruni, de echtgenote van Sarkozy, is half Frans half Italiaans. Kortom, een ‘meltingpot’ in miniformaat.

Zoals Frankrijk in zijn prilste ontstaansgeschiedenis al een smeltkroes was. Het hele idee van ‘Gallische voorouders’ wordt door eminente wetenschappers onderuit gehaald, bericht Le Figaro. Het is bovendien controversieel. Het concept ontstond in de 19de eeuw, tijdens de Derde Republiek, om zoiets als een collectief nationaal verhaal te creëren.

De oerbron ligt bij de Romeinen, die alles wat ten noorden van Italië lag aanduidden als ‘Galli’. Ook Frankrijk viel daar onder, natuurlijk, maar de grenzen lagen nog lang niet vast en in werkelijkheid werd dit enorme gebied juist bewoond door een wirwar aan etnische groeperingen. ‘Galli’ en ‘Gaules’ is een uitvinding van de Romeinse bezetter die er zijn diversiteit aan vijanden en bezette grondgebieden mee identificeerde.

Verkeerd signaal

In de jaren zestig werd het idee van ‘onze voorouders de Galliërs’ taboe verklaard, met uitzondering van de immer hilarische avonturen van Astérix en Obélix die het ‘collectieve verhaal’ sinds 1959 op de hak nemen. Het idee raakte niet alleen uit de gratie omdat er historisch/geografisch niets van klopt, maar ook omdat er naar de smaak van die tijd een verkeerd signaal van uit ging. Door Frankrijk aan één bevolkingsgroep toe te dichten, doe je andere bevolkingsgroepen tekort en werk je xenofobie in de hand, was de gangbare mening.

Dat klinkt als een ideologie uit lang vervlogen tijden. En ik vraag me af of Sarkozy’s verwijzing naar de mythische Galliërs voortkomt uit gebrek aan historisch besef of, tegen de geest van de jaren zestig in, een weloverwogen keuze is. De geest is immers al lang uit de fles.

En was het niet het grote voorbeeld van Sarkozy, Charles de Gaulle – fijne naam in deze context – die het al zo treffend onder woorden bracht? ‘Heel mijn leven heb ik me een bepaald idee van Frankrijk gevormd, waarbij ik me dan weer liet inspireren door het gevoel en dan weer door de rede.’

Ik ben benieuwd wanneer de immer opgewekte Mark Rutte de Batavieren erbij haalt.