Fake news in Frankrijk

Als er één land is dat fier is op zijn eigen taal en nog immer ten strijde trekt tegen de vermaledijde verengelsing, is het Frankrijk. Zodra een Engelse term gemeengoed dreigt te worden, gaan de Franse stekels recht overeind staan. Dan komt er prompt een commissie van wijze dames en heren bijeen en gaat men naarstig op zoek naar een geschikt Franstalig equivalent.

Fake news

 

Deze bewuste commissie is in 1996 in het leven geroepen en valt onder directe verantwoordelijkheid van de Franse premier. Dat onderstreept dat we van doen hebben met een gewichtige kwestie. Er zitten louter lieden in die hun sporen in de Franse taal en cultuur hebben verdiend en de commissie onderhoudt een hechte band met de roemruchte Académie française. De oorspronkelijke naam van het illustere gezelschap luidt commission générale de terminologie et de néologie.

‘Saai!’, moet men gedacht hebben, want in 2015 werd het instituut omgedoopt tot la Commission d’enrichissement de la langue française. Klinkt veel beter. En het doet meer recht aan de missie die de leden krijgen opgedragen: zich met hart en ziel inzetten voor de verrijking van de Franse taal. Waar vind je zoiets?

Een geval van hoge urgentie

Onlangs boog de commissie zich, onder voorzitterschap van ene Frédéric Vitoux, romanschrijver en lid van de genoemde académie, voltallig en vol vuur over een Engelstalig begrip dat in een rap tempo ingeburgerd dreigde te raken in het Franse taaldomein. Daar moest een stokje voor gestoken worden, stel je voor! Is het geen bewijs van geestelijke armoede en collectief onvermogen als we daar geen eigen, voor iedereen heldere en liefst tot de verbeelding sprekende uitdrukking voor weten te bedenken? Luidt een dergelijke omissie niet het begin van het einde van  l’état in?

Dat kon de commissie ter verrijking van de Franse taal uiteraard niet over zijn kant laten gaan. Er werd vergaderd, er werd geluncht, er werd vergaderd, er werd gedineerd, er werd geslapen en gewoeld, er werd vergaderd, enzovoorts.

Satire of fake news?

En dat alles vanwege één Engelstalig begrip dat de gemoederen op vele fronten bezighoudt: fake news. Nieuw is het begrip niet, trouwens. Wikipedia leert dat de vaste samenstelling begin deze eeuw in de Engelstalige wereld voet aan de grond kreeg als benaming voor uit de duim gezogen nieuwsberichten van satirische mediaprogramma’s. Tot zover niets aan de hand. Satire weten wij als eenvoudige nieuwsconsumenten nog wel van ‘echt’ te onderscheiden.

Maar met de opkomst van social media verliest de samenstelling zijn onschuld. Iedereen kan zijn eigen waarheid de wereld in slingeren, goedbedoeld of kwaadwillend. Vooral de Russen lijken zich hier meesters in te tonen. De bewijzen zijn nog steeds niet hard, maar naar verluidt ondernamen Russische trollen hardnekkige pogingen om zieltjes te winnen voor de Brexit en om brulboei Trump aan de macht te helpen en roeren ze thans de trollentrom om ons te indoctrineren met de idee dat iedereen die het niet onvoorwaardelijk eens is met de Catalaanse separatisten op zijn minst een oudoom heeft met sympathieën voor de nazi’s en franquistas.

Fake news wordt onwelgevallig nieuws

Brulboei Trump bracht het begrip weer aan het wankelen door er zijn eigen dimensie aan te verlenen. Was fake news voorheen redelijk gemakkelijk herkenbaar, omdat het om satire ging, of om een overdreven voorstelling van zaken, of omdat je op je klompen kon aanvoelen dat het onwaarachtig was, nu noemt jan en alleman in navolging van brulboei Trump al het nieuws dat hem of haar onwelgevallig is fake news.

Eerbiedwaardige nieuwsinstituten als The New York Times en de Washington Post brengen volgens de rancuneuze leer van Trump alleen nog maar fake news. Niet alleen politici, multinationals en bankiers maken zich schuldig aan deze omkering, ook voetballers weten er raad mee. ‘Ik, de goddelijke Cristiano Ronaldo, zou een vrouw hebben verkracht? Fake news! Ze willen zich over mijn rug verrijken. Zo zit dat. En die afkoopsom van 375 duizend dollar? Ach, een voorschotje…’

In Frankrijk zeggen we voortaan…

Gelukkig is er in Frankrijk een eerbiedwaardige commissie die niet zichzelf maar de nobele Franse taal wil verrijken – La Commission d’enrichissement de la langue française. De eerbiedwaardige leden kwamen in een lange reeks spoedzittingen bijeen, want de nood was hoog en de uitdaging stevig. Het was bepaald geen sinecure om voor het snel aan populariteit winnende Engelstalige begrip fake news een lekker bekkend equivalent te vinden. Maar het vijftienkoppige gezelschap kwam eruit. De oplossing werd onlangs in de Franse Staatscourant gepubliceerd. We ‘mogen’ vanaf 4 oktober information fallacieuse zeggen, als we ons niet schuldig willen maken aan verengelsing, maar de voorkeur gaat uit naar een geheel nieuw en bepaald spitsvondig woord – een absolute verrijking van de Franse taal. De taalinnovatie luidt: infox.

Daar zijn we even stil van. Infox is een neologisme, een nieuw gecreëerd woord, dat meestal ontstaat door een woord uit een andere taal tot iets eigens om te vormen. In dit geval dankt Frankrijk de taalinnovatie aan de samenvoeging van twee woorden uit haar eigen taal: information en intoxication.  Informatie en vergiftiging. Infox, zo preciseert de commissie haar vondst, is ‘leugenachtig of opzettelijk verdraaid nieuws met als doel een politieke persoon of partij te bena- of bevoordelen, de reputatie van een persoon of bedrijf te gronde te richten, of wetenschappelijk bewezen en erkende feiten onderuit de halen. Voor brulaap Trump en Cristiano Ronaldo dus ál het nieuws dat hén onwelgevallig is.

Wat een onvergetelijk eureka-moment moet dat geweest zijn. Na wekenlang vergaderen, proeven, wikken, wegen, verwerpen en opnieuw beginnen, roept één van de leden, kort na de riante driegangen-lunch: ‘Ik heb ‘m, jongens, ik heb de oplossing: INFOX… hoe vind je ‘m? Is-ie niet génial?!’ Iedereen is overdonderd; met stomheid geslagen. Met de korte toelichting van het geachte lid neemt de bewondering toe INFORMATION + INTOXICATION = INFOX. De voorzitter hamert af. Men gaat vroeg en tevreden aan het aperitief, vandaag. Morgen staat het in de krant.

En iedereen die het verhaal leest, vraagt zich in gemoede af: is dit echt of is dit nep of gaat dit nieuws ons gezonde verstand te boven?