Domweg weemoedig in Frankrijk

In Huize Hilderink luisteren we loyaal naar de Top 2000. Geregeld passeren er liedjes die me met weemoed vervullen. Ik houd wel van die zachttreurige stemming; van die milde droefheid om de dingen die voorbij gaan. Daarom houd ik van Franse chansons. Die bereiken vaak de hoogste toppen der melancholie. Luister naar mijn persoonlijke Top 10.

10 Brigitte Bardot | La Madrague

Wat was ze mooi, ooit, Brigitte Bardot. Mijn jongenshart ging er sneller van kloppen. In La Madrague pakt ze haar bikini in en neemt ze afscheid van de zomer. Het liedje is vernoemd naar het strandhuis dat ze in 1958 kocht in Saint-Tropez. Het was er alle dagen feest met de beau monde uit de film- en muziekwereld. Herinneringen aan zomervakanties stemmen ook mij steevast weemoedig. Net als het benul dat schoonheid relatief en vergankelijk is. Maar daar is mee te leven. Mijn melancholie slaat over in zwaarmoedigheid als ik de 82-jarige mevrouw Bardot zie flirten met een wolvin in schaapskleren die ze, gespeend van enig historisch besef, de Jeanne d’Arc van de 21e eeuw noemt. En ik sidder bij de gedachte dat de dame die mevrouw Bardot zo hoog heeft zitten, de akela van een groeiende roedel huilende wolven, in 2017 het Elysée bezet. Naar nummer 9…

9 Charles Trenet | Douce France

In Douce France bezingt de ongekroonde koning van het Franse chanson, Charles Trenet, zijn heerlijke jeugdjaren in zijn geliefde Frankrijk. Kort na de tweede wereldoorlog keert hij zijn vaderland de rug toe. Zijn publiek kan hem nauwelijks vergeven dat hij tijdens de oorlogsjaren optrad voor de Duitse bezetter. Hij verdwijnt naar de VS en is daar tamelijk succesvol. In 1951 keert hij terug in de moederschoot van la Douce France. Met zijn carrière wil het niet meer zomeren. Trenet overlijdt in 2001 op 87-jarige leeftijd. Ik ben altijd stinkjaloers op iedereen die warme herinneringen heeft aan het landschap van zijn jeugdjaren. Zelf ben ik opgegroeid aan de Beresteinlaan in Den Haag. Geloof me, daar wil je niet over zingen. Naar nummer 8…

8 Françoise Hardy | Tous les garçons et les filles

‘Terwijl alle jongens en meisjes hand in hand door de straten flaneren, gelukkig en tot over hun oren verliefd, loop ik hier alleen en eenzaam te zijn. Niemand die naar me omkijkt. Niemand die mijn hand vast wil houden.’ Het verhaal van mijn jeugd. Maar dan vertolkt door de mooie en breekbare Françoise Hardy. Van haar internationale hit gingen in 1962 2 miljoen exemplaren over de toonbank. Hardy, geboren in 1944 in Parijs, werd wel het ‘Franse antwoord op de Beatles’ genoemd. Ze bleef niet alleen. In 1981 trouwde ze met de succesvolle zanger Jacques Dutronc. Hun zoon Thomas zit ook in de muziek. Onlangs nog trad hij op in Brive-la-Gaillarde. Net als Françoise Hardy vond ook ik uiteindelijk mijn Grote Liefde. Dit is één van haar favoriete chanson. Ik draag hem aan haar op met weemoed om de jaren die voorbij schieten. Naar nummer 7…

7 Serge Reggiani | Votre fille a vingt ans


‘Uw dochter is alweer 20, mevrouw, de tijd vliegt! Gisteren hoorde ze nog bij de kleintjes en haar eerste pijntjes bezorgden u uw eerste rimpels.’ In 1968 schreef Georges Moustaki deze nostalgische openingszin exclusief voor één van Frankrijks grootse vertolkers van het Franse chanson, Serge Reggiani. Voor mij is Reggiani Monsieur Mélancolie. Alleen die kop al; die oogopslag! Hier is een getormenteerde ziel aan het woord. En dat is ook zo. Reggiani, geboren in 1922 en op zijn achtste door zijn ouders meegenomen naar Frankrijk, leed aan zware depressies en had een serieus drankprobleem. Maar hij stond aan de goede kant, met uitgesproken linkse opvattingen. Hij was de 40 al dik gepasseerd toen hij tijdens de Franse studentenrevoltes in 1968 zingend de barricades beklom. Ondanks zijn grenzeloosheid met alcohol werd hij toch nog 82. Ik put troost uit die gedachte. Naar nummer 6…

6 Julliette Gréco | Les Feuilles Mortes

‘De noordenwind voert de dode bladeren mee de koude nacht in, terwijl het leven hen die elkaar werkelijk liefhebben uiteen rukt. Ongemerkt, geluidloos, maar onverbiddelijk.’ Deze melancholieke regels werden ons in 1945 geschonken door de Franse dichter Jacques Prévert. De onvergetelijke Yves Montand had de primeur. Minstens zo indrukwekkend was de latere vertolking door Julliette Gréco. Geboren in 1927, kwam Gréco op jonge leeftijd als danseres en actrice naar Parijs, waar ze de lieveling werd van de intellectuele en dwarse kring rond Jean-Paul Sartre. Immer in het zwart gekleed, mooi en ongenaakbaar, werd zij het boegbeeld van het existentialisme. In 1949 werd Gréco smoorverliefd op jazzicoon Miles Davis. De liefde was wederzijds, maar de grote componist/trompettist weigerde met haar te trouwen. Hij voorzag voor haar een rampzalig leven als echtgenote van een zwarte man in een Amerika waar het gemengde huwelijk nog een groot taboe was. Eind 1949 keert Miles Davis terug naar de VS. Met meer inlevingsvermogen dan ooit tevoren brengt Gréco Les Feuilles Mortes ten tonele. Davis introduceert het chanson in de jazzgeschiedenis met een instrumentale versie die door je ziel snijdt. Nog maar een jaar geleden beleefde de grote Julliette Gréco haar afscheidstournee. Ze deed ook Nederland aan. Ik was er niet bij. Ik zal haar nooit live zien of horen. Dat stemt me behoorlijk weemoedig. Naar nummer 5…

5 Georges Moustaki | Le jeune facteur est mort


Met het verscheiden van de jonge postbezorger als metafoor bezingt Georges Moustaki het universele afscheid van de onschuld en onbevangenheid van de jeugd. ‘Hij is dood, de jonge facteur. Hij werd nog geen 17. Met zijn dood gingen de laatste woorden die ik voor je schreef verloren. De liefde valt stil; de liefde verloor zijn boodschapper.’ Het weemoedige lied stond op Métèque, het album waarmee de adorabele troubadour in één klap doorbrak in Nederland. Zachte tijden met zachte liedjes. Intussen is ook de bard zelf dood. Hij overleed in 2013. Elf jaar eerder woonde ik in Carré in Amsterdam één van de laatste concerten bij van de toen al zeer breekbare en hese liedkunstenaar. De zaal fluisterde zijn liedjes zachtjes mee. Non, je ne suis jamais seul avec ma solitude. Tranen in mijn ogen. Naar nummer 4…

4 Barbara | Vienne

Zwaarmoedigheid troef in Wenen. Barbara bezingt de brief die ze schrijft aan haar geliefde en waarin ze uitlegt waarom ze verkiest alleen te zijn. Alleen in Wenen, waar ze een kamer huurt bij een oudere dame zoals je ze, schrijft Barbara, alleen in Wenen tegenkomt. Ook ik maakte ooit kennis met zo’n dame. In een weinstube. Zij was de eigenaresse en ik zag hoe ze nieuwe klanten verwelkomde met de Hitlergroet. Ik sprak haar hierop aan. Ze schrok, maar niet al te erg, en zei: ‘Wir haben nur spass gemacht’. Het is een excuus dat ik tegenwoordig iets te vaak hoor. Daar kan Barbara niets aan doen, uiteraard. Maar het stemt wel treurig. Net als haar veel te vroege dood in 1997. De grote chansonnière, wier stem bij mij door merg en been gaat, werd 67. Naar nummer 3…

3 Georges Brassens | Chanson d’Automne

Als geen ander liet grootmeester Georges Brassens de dichtkunst met de liedkunst samensmelten. Hij wordt alom gewaardeerd als de grootste der groten. Toch duurde het jaren voor hij doorbrak. Tot die tijd leefde hij bijna als een clochard. Ondanks de roem die hem uiteindelijk te beurt viel, bleef hij trouw aan zijn sobere levensstijl. Hij stierf jong, in 1981, op 60-jarige leeftijd. Brassens was een man van geen concessies. Hij trok zich van de heersende mores geen snars aan. Zijn teksten waren direct, zijn woordgebruik was vaak choquerend voor die tijd. Zijn spot en soms snijdende kritiek verpakte hij in luchtige melodieën, met schijnbaar simpel gitaarspel als direct herkenbaar handelsmerk. Brassens zette veel teksten van Franse dichters op muziek, waaronder Chanson d’automne van Paul Verlaine. Op internet vond ik deze vertaling van M.H. Teunissen: Droeve tonen van violen die in het najaar klinken laten mijn hart in verlangende smart verzinken. Dat ik die weemoedige regels niet zelf heb geschreven, vervult me met spleen.

2. Renaud | Mistral Gagnant

Je hebt de wereld waarin we leven, je hebt de wereld van het Franse snoepje uit grootmoeders tijd, le Mistral gagnant. De wereld van het snoepje doet Renaud mijmeren over zijn grote verloren liefde, de moeder van zijn dochtertje, Lola, met wie hij zijn herinneringen deelt. In wat al jaren Frankrijks (en mijn) meest geliefde chanson is. Lees voor de bijzondere ontstaansgeschiedenis mijn blog Heimwee. De wereld waarin we leven, bracht Renaud weer aan het schrijven en zingen. De aanleiding was afschuwelijk. Op 7 januari 2015 vermoordden godsdienstfanaten 12 medewerkers van het satirische weekblad Charlie Hebdo en een toegesnelde politieagent. In koelen bloeden. Het was de dodelijkste aanslag in Frankrijk tot dan toe. Er zouden er meer volgen. In Parijs, in Nice, in Brussel, in Berlijn, in… Renaud, die goed bevriend was met enkele van de omgekomen redacteuren/tekenaars, liep mee tijdens de stille tocht door Parijs, op zondag 11 januari. Dat leverde de chanson J’ai embrassé un flic op. De zanger die zich zijn leven lang consequent verzette tegen de gevestigde orde, heeft een juut omhelsd. Uit verdriet. Om zijn vrienden. Om de afgeslachte politieman. Om de wereld waarin we leven.

1 Bénabar | Politiquement correct


Politiquement Correct van de aimabele Bénabar is eigenlijk helemaal geen weemoedig liedje. Het is een statement. Ik heb niets tegen moskeeën en voel me niet bedreigd door een minaret. Ik geloof niet dat homoseksuelen niet normaal zijn, of juist abnormaal koket. Ik ben, en daar blijf ik op hameren, politiek correct. En als dat je stoort, heb je pech. Niks spleen, weltschmerz of hartzeer. Waarom dan toch op nummer 1? Omdat ik met weemoed terugdenk aan een fatsoenlijke, verzoenende politicus als Job Cohen, die door zijn eigen partijleden een mes in zijn rug geplant kreeg. Omdat ik hevig verlang naar de tijd waarin ‘politiek correct’ zijn een teken van beschaving was; van inlevingsvermogen. Omdat ik als de dood ben voor de handelsreizigers in angst en haat die zich afzetten tegen de ‘elite’ waar ze zelf nota bene onderdeel van uitmaken. Omdat ik huiverig ben voor mensen zonder idealen; voor op absolute macht beluste populisten met geen ander agendapunt dan het sluiten van grenzen. Omdat ik een lichtpuntje zie als ik luister naar de jonge, energieke chansonnier Bénabar en halsstarrig vasthoud aan mijn overtuiging dat het gezonde verstand uiteindelijk zal zegevieren, zodat we ons weer kunnen toeleggen op de essentie. Naast elkaar leven en met elkaar delen. We hebben genoeg! Noem me gerust politiek correct. Ik ben er trots op.