Courgettegekletter in Brive-la-Gaillarde

Sinds wij een bescheiden moestuin exploiteren, ken ik de courgette als vredelievende goeierd die onder alle omstandigheden welig tiert en zich gewillig leent voor culinaire experimenten. Dat je hem ook gebruiken kunt als knots of knuppel, heb ik me nooit gerealiseerd. De 14e-eeuwse inwoners van Brive-la-Gaillarde, mijn lievelingsstad in Midden-Frankrijk, wisten dat wel. De  huidige stadsbewoners danken er hun geuzennaam Courgous aan. Lokale geschiedenis of een broodjeaapverhaal?

Courgette als geheim wapen

Vers uit de moestuin: een indrukwekkend wapenarsenaal

We kiezen een vrijstaand tafeltje uit op het terras van Un Coin de Campagne, een bistro in Brive-la-Gaillarde. We eten er graag om de familiale sfeer. De zon brandt er op deze onbekommerde zaterdagmiddag ongenadig op los, dus besluiten we snel te verkassen naar een plek die meer beschutting biedt, pal naast een ander stel dat al aan de kaas zit. Een geanimeerd gesprek is onvermijdelijk. Waar we vandaan komen, wat we hier doen, of Brive-la-Gaillarde ons bevalt. Zo gaat dat in deze heerlijke provinciestad, waar de ambiance uitgesproken zuidelijk is en de wijn de tongen losmaakt.

Courgettegekletter

De mannelijke helft van het echtpaar, die zich voorstelt als Didier, gidst ons binnen de kortste keer door de geschiedenis van zijn geboortestad. Hij wijst naar de historische panden aan de overkant van de brede en drukke Boulevard du Salan waar ons terras aan gelegen is. Weten we dat daar ooit een stadsmuur stond, die zich in een cirkel van ruim anderhalve kilometer om de stadskern uitstrekte? En weten we waar Brivisten hun bijnaam Courgous aan danken? Wij zijn één en al oor en schenken nog eens in, terwijl we ons voorgerecht krijgen opgediend; een huisgemaakte quiche.

‘Aan de bouw van die muur zijn we bijna failliet gegaan’, vertelt de vriendelijke Didier, alsof hij er zelf bij was. ‘Het einde van het liedje was dat Brive-la-Gaillarde weliswaar een stoere stadsmuur had, maar de bevolking geen middelen om zich te verdedigen. Bij iedere aanval van de Engelsen, verschansten we ons achter de muur en sloegen we de vijand met een courgette om zijn oren. Vandaar die naam, Courgous. Wie geboren en getogen is in Brive-la-Gaillarde is trots op die naam. Probeer het maar eens uit!’

Eenmaal thuis erger ik me aan mijn gebrek aan historisch besef. De maaltijd, wijn en zon hebben hun slaapverwekkende uitwerking niet gemist, maar ik stel mijn siësta nog wat uit. Ik wil er het fijne van weten. Maar wat ik ook Google, de term Courgous kom ik niet tegen. Nergens in de roerige geschiedenis van Brive-la-Gaillarde is sprake van courgettegekletter. En nog iets: de stad stelde zich tamelijk ambivalent op in de aanhoudende twisten tussen de elkaar opvolgende en dwarszittende Franse en Engelse koningen. Het was Brive maar om één ding te doen: zijn eigen onafhankelijkheid als consulaat binnen een uiterst ingewikkeld staatsbestel.

Brive-la-Gaillarde als dappere frontstad

Brive, strategisch gelegen aan de rivier de Corrèze, had als levendige markt- en handelsstad al een eerste stadsmuur in de 12e eeuw. Deze lag rond Saint-Martin, de kerk die ook nu nog de kern van de stad markeert. De stad dijde uit, de muur werd verwaarloosd, de gracht er omheen werd gedempt. In 1337 krijgt Brive van Filips VI van Valois, koning van Frankrijk van 1328 tot 1350, het bevel een nieuwe muur op te trekken.

Filips ziet Brive als frontstad in zijn strijd tegen zijn aartsrivaal Eduard III, koning van Engeland van 1327 tot 1377, die van moederskant recht meent te hebben op de Franse troon. De hierop volgende voortslepende twist is een erfenis van Karel IV die koning van Frankrijk was van 1322 tot 1328 en de pijp aan Maarten gaf zonder mannelijke opvolger. Zowel Filips als Eduard zijn neven van Karel IV. Hun strijd legt de kiem voor de ‘Honderdjarige Oorlog’ tussen Frankrijk en Engeland.

Enfin, Brive sleept de benodigde stenen aan en bouwt zijn immense muur. Met zeven stadspoorten, waarvan enkele uitgerust met torens. Met zes kloeke geschutsgaten. Koning Filips was zo onder de indruk van de prestatie dat hij de stad de ‘appellation’ la Gaillarde verleende – ‘de sterke’. Maar als zijn kleinzoon Karel V, koning van Frankrijk van 1364 tot 1380, eind 1373 aanklopt om er zijn soldaten uit te laten rusten van de strijd, blijft de poort gesloten.

De courgette: een geschenk van de natuur

Een klein Engels garnizoen, onder leiding van Jan van Gent, hertog van Lancaster, de vierde zoon van voornoemde Eduard III, is het jaar daarop wel welkom. De soldaten van de Franse koning nemen op 22 juli 1374 meedogenloos wraak. Brive wordt belegerd, de Engelsen worden om zeep geholpen, de stadsraadsleden en rebellerende burgers worden bij de Porte de la Barbacane publiekelijk gefolterd tot de dood erop volgt. De appellation la Gaillarde wordt officieel afgepakt. Brive krijgt zijn geuzennaam pas terug als de stad zich in 1944 op eigen houtje weet te ontworstelen aan de nazi’s.

Een bijzondere geschiedenis, dat is zeker. Maar de courgettes van Didier kom ik er niet in tegen. Ik vrees dat hij mij op het zonovergoten terras van Un Coin de Campagne  een broodjeaapverhaal op de mouw heeft gespeld. De vredige rust die ik tot nu toe ervoer tijdens het schoffelen van de moestuin is ruw verstoord. Ik kan er niks aan doen, maar in iedere courgette zie ik een knots of knuppel, een geschenk van de natuur om insluipers mee om de oren te slaan.